Technical

قسمت سوم

  16-1- سنبه ها

سنبه ها ي مختلفي در کارگاهها به کار مي رود . يکي از کاربردهاي آن ، در آوردن پيچها و ميخ پرچها مي باشد که پس از پراندن سر پرچ با قلم ، ابتدا با سنبه معمولي ، باقيمانده آن را جابه جا نموده ، سپس با سنبه ساقه بلند ، آن را از سوراخ خارج مي کنند . در شکل زيري انواع سنبه ديده مي شود .

چند نوع سنبه

  17-1- قلاويز پيچ درآر

وقتي که پيچ به طور نادرست محکم شود ، در محل خود بريده مي شود . براي درآوردن باقيمانده پيچ شکسته ، از پيچ درآر استفاده مي گردد . در شکل B89-1 انواع قلاويز پيچ درآر ديده مي شود . براي اين کار ، انتهاي پيچ شکسته را با مته مناسبي سوراخ نموده ، شکل A 89-1 سپس پيچ درآر را در محل سوراخ قرار مي دهند و به طرف چپ مي چرخانند تا پيچ شکسته خارج گردد .

(A )مته زدن ( B) چند پيچ در آر( قلاويز چپ گرد )

  18-1- قيچي آهن بر

براي بريدن ورق ها و بعضي واشرها به قيچي هاي مخصوصي نياز است . قيچي ها را لب صاف و يا لب گرد مي سازند . قيچي هاي لب گرد ، براي برش هاي منحني شکل به کار مي رود .

انواع قيچي

  19-1- اندازه گيرهاي مورد استفاده در کارگاه اتومکانيک
ريز سنج ( ميکرو متر ) :

وسيله اي است که براي اندازه گيري فتصله خطي بين دو نقطه ، با دقت 01/0 ميليمتر و يا 001/0 اينچ بکار گرفته مي شود .
ميکرومتر در دو نوع داخلي و خارجي وجود دارد . نوع داخلي براي اندازه گيري فاصله بين دو نقطه به کار مي رود مانند اندازه گيري قطر داخلي سيلندر .
ميکرومتر خارجي شکل زير براي اندازه گيري قطر خارجي استوانه و يا ضخامت قطعات به کار برده مي شود .

روش اندازه گيري قطر داخل سيلندر با ميکرومتر داخلي و ميله رابط

ميکرومتر خارجي

  1-19-1- ميکرومتر متريک

گام دندانه ي فک متحرک ميکرومتر در سيستم متريک ، 5/0 ميليمتر است يعني يک دور چرخش کامل غلاف ، فک متحرک را فقط 5/0 ميليمتر عقب يا جلو مي برد .
روي بدنه ميکرومتر از صفر تا 25 ،50 و 75 ميليمتر مدرج گرديده است .بعلاوه خطوط 0/5 ميليمتري هم در بين هر خط يک ميليمتري وجود دارد . وقتي غلاف در جهت راست پيچانده شود و فک متحرک به فک ثابت برسد ، لبه ي غلاف هم روي خط صفر منطبق مي گردد .
هر گاه يک دور غلاف را به چپ بگردانيم ، لبه ي غلاف روي خط 0/5 ميليمتري و اگر دو دور کامل بگردانيم روي خط يک ميليمتري قرار مي گيرد و صفر غلاف بر عدد يک ميليمتر منطبق مي شود .

  2-19-1- ميکرومتر اينچي :

ميکرو متر اينچي

بدنه ميکرومتر را به فواصل 025/0 اينچي مدرج نموده اند و هر چهار فاصله برابر 1/0 اينچ شده است . وقتي غلاف را به راست بچرخانند و فک متحرک به فک ثابت برسد ، عدد صفر غلاف با عدد صفر بدنه با هم منطبق مي شود . اگر غلاف را يک دور کامل به چپ بگردانيم ، عدد صفر غلاف با خط محور هماهنگ شده ، لبه ي غلاف روي اولين خط ( 025/0 اينچي ) قرار خواهد گرفت .
روي محيط غلاف را به 25 قسمت مساوي تقسيم کرده اند . بنابراين هر گاه غلاف به اندازه يکي از اين قسمتها به چپ يا راست حرکت کند ، فک متحرک به اندازه زير تغيير مکان خواهد داد :

و هر گاه غلاف به اندازه دو تا از قسمتها تغيير کند :

براي خواندن اندازه ميکرو متر اينچي چنين عمل مي کنيم :

در موقع استفاده از ميکرومتر ، نبايد غلاف را بيش از اندازه سفت نمود زيرا دقت ميکرومتر از بين رفته ، پيچها و قاب آن تغيير شکل مي دهند .
براي جلوگيري از سفت نمودن بي مورد ، در بعضي از ميکرومتر ها جغجغه به کار رفته است و با آن را غلاف را سفت مي کنند ، هرگاه فک متحرک به قطعه کارر برسد ، جغجغه هرز شده ، از اعمال فشار اضافه جلوگيري مي کند . روش خواندن ميکرومتر داخلي ، مانند ميکرومتر خارجي است .
بعضي از ميکرومتر ها داراي فک ثابت چند تايي هستند که با تعويض هر کدام مي توان کاربرد ميکرومتر را گسترش داد .  

  3-19-1- اندازه گير پرگاري :

هرگاه دقت قطعه کار چندان مورد نظر نباشد ، مي توان از اندازه گير خارجي ( کاليبر ) يا داخلي براي انتقال اندازه استفاده نمود .

  4-19-1- اندازه گير تلسکوپي :

از اندازه گير تلسکوپي ، براي اندازه گيري قطر سوراخهاي کوچک استفاده مي کنند .

اندازه گير تلسکوپي

اندازه گير تلسکوپي خود وسيله ي اندازه برداري مستقلي نيست . بلکه يک نوع وسيله انتقال اندازه است . براي انتقال اندازه با اين وسيله ، آن را در داخل استوانه قرار مي دهند و پس از پيچاندن مهره انتهاي آن ، فکهاي اندازه گير با ديواره استوانه تماس مي گيرند . سپس آن را از داخل استوانه خارج ساخته ، به وسيله ميکرومتر ، فاصله بين دو فک را اندازه مي گيرند .

روش اندازه گيري با اندازه گير تلسکوپي

  5-19-1- اندازه گير قطر سوراخهاي کوچک :

از اين اندازه گير ، براي تعيين قطر گيت سوپاپ و امثال آن استفاده مي کنند . در اين روش نيز قسمت انبسساطي اندازه گير را در داخل استوانه قرار مي دهند و سپس از پيچاندن مهره ي انتهاي آن ، فکهاي ابزار با ديواره تماس مي گيرد . سپس آنرا خارج نموده ، با ميکرومتر اندازه مي گيرند

اندازه گير قطر سوراخها

  6-19-1- کوليس :

کوليس وسيله اي است که با آن مي توان قطر خارجي ، قطر داخلي و عمق شکاف قطعات را اندازه گيري نمود .

کاربرد کوليس

  7-19-1- روش اندازه گيري با کوليس متريک :

ورنيه کوليس ، قطعه اي است که روي خط کش به طور کشويي حرکت کرده ، فک متحرک کوليس را نسبت به فک ثابت ، دور يا نزديک مي کند .
در روي ورنيه ، فاصله 9 ميليمتر را به دو قسمت تقسيم نموده اند . بنابراين هر قسمت ورنيه ميليمتراست . و اختلاف هر فاصله ورنيه با هر فاصله ي خط کش 1/0 مي باشد :

  8-19-1- روش خواندن کوليس متري :

اگر صفر ورنيه در مقابل يکي از خطوط تقسيمات خط کش باشد در اين صورت ، عدد کسري وجود ندارد و اعداد قرار گرفته در سمت صفرورنيه ، اندازه کوليس مي باشد.  

  9-19-1- روش خواندن کوليس اينچي :

ورنيه را 25 قسمت ، يعني قسمت 5 تايي تقسيم نموده اند . به طوري که 25 قسمت ورنيه با 24 قسمت خط کش برابر است . پس اختلاف هر يک از تقسيم بنديهاي خط کش و ورنيه عبارتست از : 6/0=025/0×24

اندازه ي هر قسمت خط کش × تعداد قسمتهاي خط کش اندازه 24 قسمت خط کش =
6/0 = اندازه هر قسمت ورنيه × 25 قسمت ورنيه

بنابراين ، دقت اين نوع کوليس اينچي يك هزارم اينچ خواهد بود .

اختلاف اندازه ي هر يک از تقسيمات خط کش و ورنيه با دقت چنين کوليسي برابر است با :

10-19-1- اندازه گير عقربه دار ( ساعت اندازه گير ) :
مقدار ساييدگي داخل سيلندر را از نظر دو پهن شدن و پيچيدگي با اندازه گير عقربه اي اندازه مي گيرند . به اين منظور اندازه گير را در داخل سيلندر قرار داده ، آن را بالا و پايين مي برند . در ضمن بالا و پايين بردن ، به انحراف عقربه نسبت به صفر صفحه ، توجه مي کنند

اندازه گير عقربه دار ( ساعت اندازه گير )

دقت ساعت اندازه گير در سيستم متريک ، ايينچ است . از ساعت اندازه گير براي اندازه گيري لقيهاي مجاز ميل لنگ ، لنگي فلايويل و غيره ، استفاده مي شود . به اين منظور پايه ي ساعت مناسب به کار برده مي شود .

11-19-1- فيلرها :
از فيلر براي اندازه گيري فواصل خيلي کوچک موجود بين دو قطعه استفاده مي کنند .

فيلر اينچي

هر تيغه فيلر ، داراي ضخامت دقيق و حساب شده اي است و اندازه ي تيغه را بر حسب صدم ميليمتر يا هزارم اينچ روي آن حک مي نمايند . گاهي فيلرها داراي اندازه متريک و اينچي هستند. هرگاه چنين فيلري در اختيار نباشد ، مي توان تساوي زير را در نظر گرفته ، آنها را به هم تبديل نمود :

1mm-0.04in
0/1mm=0/004in

براي استفاده از فيلر ، تيغه ي مناسبي را در فاصله ي لقي مورد نظر قرار مي دهند . هرگاه فيلر در آن به طور جذب قرار گيرد ، فاصله بين دو قطعه به اندازه ضخامت تيغه فيلر خواهد بود .
از فيلرها براي اندازه گيري فاصله ي دهانه ي پلاتين دلکو ، لقي سوپاپها و دهانه ي پلاتينهاي شمع و غيره استفاده مي کنند .

خود آزمايي :
1. موارد کاربرد آچار رينگي را نام ببريد .
براي جلوگيري از سر خوردن ( لغزيدن )آچار از روي مهره يا سر پيچ ،آچار رينگي به کار مي رود . آچار رينگي داراي 12 شيار است که هر دو شيار در طرفين يک گوشه مهره يا سر پيچ قرار مي گيرد و با زاويه به آن نيرو وارد مي شود و براحتي مهره يا پيچ را باز مي کند و امکان لغزش آن از بين مي رود .

2. معايب انتخاب نادرست آچار ، براي باز کردن پيچ يا مهره را نام ببريد ؟
اگر آچار بزرگتر از اندازه ي آچار خور مهره باشد و با لغزيدن بر روي آن ، گوشه هاي مهره را گرد خواهد کرد . مهم ترين عيب اين نوع آچارها به هم خوردن اندازه ي آنها و لغزيدن آنها از روي مهره است.

3. روش خواندن عدد اندازه در کوليس را توضيح دهيد . ( نوع ميليمتري و نوع اينچي )
ورنيه کوليس ، قطعه اي است که روي خط کش به طور کشويي حرکت کرده ، فک متحرک کوليس را نسبت به فک ثابت ، دور يا نزديک مي کند .
در روي ورنيه ، فاصله 9 ميليمتر را به دو قسمت تقسيم نموده اند . بنابراين هر قسمت ورنيه ميليمتراست . و اختلاف هر فاصله ورنيه با هر فاصله ي خط کش 1/0 مي باشد :

بنابراين ، دقت کوليس هم 1/0 ميليمتر است : اختلاف اندازه بين هر يک از = دقت کوليس تقسيمات ورنيه و خط کش

روش خواندن کوليس متري :
اگر صفر ورنيه در مقابل يکي از خطوط تقسيمات خط کش باشد در اين صورت ، عدد کسري وجود ندارد و اعداد قرار گرفته در سمت صفرورنيه ، اندازه کوليس مي باشد.

ورنيه را 25 قسمت ، يعني قسمت 5 تايي تقسيم نموده اند . به طوري که 25 قسمت ورنيه با 24 قسمت خط کش برابر است . پس اختلاف هر يک از تقسيم بنديهاي خط کش و ورنيه عبارتست از : 6/0=025/0×24

اندازه ي هر قسمت خط کش × تعداد قسمتهاي خط کش اندازه 24 قسمت خط کش =
6/0 = اندازه هر قسمت ورنيه × 25 قسمت ورنيه

بنابراين ، دقت اين نوع کوليس اينچي يك هزارم اينچ خواهد بود .

اختلاف اندازه ي هر يک از تقسيمات خط کش و ورنيه با دقت چنين کوليسي برابر است با :

4. روش کار صحيح با ميکرومتر و خواندن عدد اندازه چگونه است ؟ ( نوع ميليمتري و نوع اينچي )
گام دندانه ي فک متحرک ميکرومتر در سيستم متريک ، 5/0 ميليمتر است يعني يک دور چرخش کامل غلاف ، فک متحرک را فقط 5/0 ميليمتر عقب يا جلو مي برد .
روي بدنه ميکرومتر از صفر تا 25 ،50 و 75 ميليمتر مدرج گرديده است .بعلاوه خطوط 0/5 ميليمتري هم در بين هر خط يک ميليمتري وجود دارد . وقتي غلاف در جهت راست پيچانده شود و فک متحرک به فک ثابت برسد ، لبه ي غلاف هم روي خط صفر منطبق مي گردد .
هر گاه يک دور غلاف را به چپ بگردانيم ، لبه ي غلاف روي خط 0/5 ميليمتري و اگر دو دور کامل بگردانيم روي خط يک ميليمتري قرار مي گيرد و صفر غلاف بر عدد يک ميليمتر منطبق مي شود .

6. اعدادي که روي آچارهاي متريک و اينچي نوشته شده ، معرف چيست ؟
اندازه يک آچار با فاصله دهانه آن تعيين مي شود .
در سيستم متريک ، اندازه آچارها از آچار 7 ميليمتري شروع شده ، ميليمتر به ميليمتر افزايش پيدا مي کند و تا 25 ميليمتر و گاهي بيشتر هم مي رسد .

7. پيچ شکسته را چگونه مي توان از داخل قطعه کار خارج کرد ؟
براي در آوردن باقيمانده ي پيچ شکسته ، از پيچ درآر استفاده مي گردد .

8. موارد کاربرد آچار تورک متر را نام ببريد .
يکسان بستن پيچها ،بويژه در مورد بستن پيچهاي سر سيلندر و مهره هاي ياتاقانهاي ميل لنگ ،اهميت زيادي دارد . براي سفت کردن اين نوع پيچها يا مهره ها از آچار درجه دار استفاده مي گردد .آچار درجه دار داراي ميله نشان دهنده است که مقدار سفت کردن پيچ را بر حسب گشتاور وارد شده به آن ،نشان مي دهد . مقياس روي صفحه مدرج بر حسب m.N ، m.kg ، ft-1b ويا in-1b مي باشد .